Եվրոպական միությունն օգնել է Հայաստանին հակազդել հունիսյան ընտրություններին ընդառաջ օտարերկրյա միջամտությանը։ Այս մասին հոկտեմբերի 12-ին Լյուքսեմբուրգում հայտարարել է ԵՄ արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության հարցերով բարձր ներկայացուցիչ Կայա Կալասը՝ ամփոփելով ԵՄ արտաքին գործերի խորհրդի նիստը։
«Մենք հաջողությամբ օգնել ենք Հայաստանին՝ հակազդելու օտարերկրյա միջամտությանը հունիսյան ընտրություններին ընդառաջ»,— ասել է Կալասը՝ ըստ ԵՄ արտաքին գործողությունների ծառայության հրապարակած տեքստի։ Հայերենը՝ մեր թարգմանությամբ։
Հայտարարությունը հնչել է օտարերկրյա տեղեկատվական մանիպուլյացիայի և միջամտության՝ FIMI-ի վերաբերյալ քննարկման համատեքստում։ Կալասը ներկայացրել է նաև ապատեղեկատվության դեմ վերապատրաստումների ընդլայնումը՝ 65 երկիր ընդգրկելով, և Ռուսաստանի FIMI ենթակառուցվածքի դեմ պատժամիջոցների ցանկում 100 նոր ընդգրկման առաջարկը։ Նրա հիշատակած տասնյակ կայքերի ու հարյուրավոր գովազդների հեռացումը վերաբերում էր Աֆրիկայում ռուս վարձկանների հավաքագրման ցանցին, ոչ թե Հայաստանում իրականացված գործողություններին։
Մեր վերլուծությունը․ տեղեկատվական դիմակայունությունը սկսվում է քաղաքացու ազատ ընտրությունից
Մեր գնահատմամբ՝ հայտարարության նշանակությունն այն է, որ Հայաստանի տեղեկատվական անվտանգությունը դիտարկվում է ժողովրդավարական գործընթացների պաշտպանության համատեքստում։ Քաղաքացին պետք է հնարավորություն ունենա որոշումներ կայացնելու ստուգելի տեղեկությունների հիման վրա՝ հասկանալով, թե ով է տարածում տվյալ հաղորդագրությունը, ինչ աղբյուրների վրա է այն հիմնված և ինչ նպատակ կարող է հետապնդել։
Ապատեղեկատվությանը հակազդելու համար մեկ կեղծ պնդման հերքումը հաճախ բավարար չէ։ Անհրաժեշտ է ուսումնասիրել նաև տարածման մեխանիզմը՝ նույն հաղորդագրության կրկնությունը տարբեր հարթակներում, սկզբնաղբյուրի քողարկումը, իրական փաստերի ընտրովի ներկայացումը և հույզերի միջոցով ընթերցողին շտապ եզրակացության մղելը։ Սրանք ուսումնասիրության ազդակներ են, սակայն առանձին վերցրած չեն ապացուցում օտարերկրյա կառավարման կամ համակարգված միջամտության առկայությունը։
Այս աշխատանքը պահանջում է փաստերի ստուգողների, լրագրողների, հետազոտողների և քաղաքացիական հասարակության հետևողական մասնակցություն։ Նույնքան անհրաժեշտ է մեդիագրագիտությունը․ քաղաքացին պետք է կարողանա ինքնուրույն հարցնել՝ որտե՞ղ է սկզբնաղբյուրը, կա՞ անկախ հաստատում, և արդյո՞ք վերնագիրը համապատասխանում է նյութի բովանդակությանը։
Միաժամանակ, ապատեղեկատվության դեմ պայքարը պետք է պահպանի խոսքի ազատությունն ու քաղաքական բազմակարծությունը։ Իշխանության քննադատությունը, անհամաձայնությունը կամ արտաքին քաղաքական այլ դիրքորոշումը ինքնին ապատեղեկատվություն չեն։ Յուրաքանչյուր գնահատական պետք է հիմնվի կոնկրետ բովանդակության և ստուգելի ապացույցների վրա։
Ի՞նչ կարող ենք եզրակացնել Կալասի խոսքից
Պաշտոնական հրապարակումը հաստատում է, որ Կալասը ԵՄ աջակցությունը գնահատել է որպես հաջողված։ Սակայն Հայաստանի վերաբերյալ այդ հատվածում չեն ներկայացվում կոնկրետ բացահայտված ցանցեր, կանխված գործողությունների թվեր կամ արդյունավետությունը չափող ցուցանիշներ։ Հետևաբար հայտարարությունը պետք է ներկայացնել որպես ԵՄ բարձր ներկայացուցչի գնահատական՝ առանց դրան չհրապարակված արդյունքներ վերագրելու։
Մեր համոզմամբ՝ միջազգային աջակցությունն առավել ամուր արդյունք է տալիս, երբ այն զարգացնում է տեղական կարողությունները՝ անկախ փաստերի ստուգումը, թափանցիկ հետազոտությունը և քաղաքացիների քննադատական մտածողությունը։ Հայաստանի տեղեկատվական դիմակայունության հիմքը տեղեկացված քաղաքացին է, որը կարողանում է ճանաչել մանիպուլյացիան և կատարել սեփական, ազատ ընտրությունը։
նյութը պատրաստվել է Ապատեղեկատվության հոսքերի մոնիթորինգ նախագծի շրջանակներում
#CivilSocietyCooperation #ishrarmenia #ishrfactheck
Ծրագիրն իրականացվում է Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության Արտաքին գործերի նախարարության ֆինանսական աջակցությամբ
