Հայկական ապրանքները՝ տնտեսական ապատեղեկատվության թիրախում․ հայկական լոլիկի մասին կեղծ լուրի օրինակը

Գյուղմթերքի իրացման դժվարությունները իրական խնդիր են արտադրողների համար։ Սակայն այդ դժվարությունների մասին տեղեկությունը կարող է օգտագործվել նաև քաղաքական մանիպուլյացիայի համար՝ իրական տնտեսական խնդրին կցելով կեղծ աղբյուր, փոփոխված լուսանկար և չհիմնավորված եզրակացություն։

Այդպիսի օրինակ է 2026 թվականի հուլիսին տարածված պնդումը, թե Եվրամիությունը հրաժարվել է հայկական լոլիկից։ Տեղեկությունը վերագրվում էր Politico պարբերականին և ներկայացվում որպես Հայաստանի նկատմամբ եվրոպական աջակցության անարժանահավատության ապացույց։

Ի՞նչ էր տարածվում

Հուլիսի 23-ին Iravunk.com-ը հրապարակել էր «ԵՄ-ն հրաժարվել է հայկական լոլիկներից. Politico» վերնագրով նյութ։ Դրանում ենթադրյալ հրաժարումը կապվում էր Հայաստանում ընտրությունների ավարտի հետ՝ ստեղծելով տպավորություն, թե եվրոպական աջակցությունը միայն նախընտրական նպատակ էր հետապնդում։

CivilNetCheck-ի հուլիսի 27-ի ստուգման համաձայն՝ Politico-ն նման տեղեկություն չէր հրապարակել։ Պնդումը տարածվել էր ռուսալեզու տելեգրամյան աղբյուրներում, ապա հայտնվել հայկական տեղեկատվական դաշտում՝ հեղինակավոր լրատվամիջոցի անունով։

Ի՞նչ էր իրականում հայտնել ԵՄ-ն

Եվրահանձնաժողովի հուլիսի 2-ի պաշտոնական հաղորդագրությունը ներկայացնում էր Հայաստանի արտահանման շուկաների բազմազանեցմանն աջակցելու միջոցներ։ Դրանց թվում էր դեպի ԵՄ հայկական արտահանման շուրջ 80 տոկոսի համար մաքսատուրքերի վերացման առաջարկը։

Հաղորդագրությունում հստակ նշվում էր, որ ժամանակավոր առևտրային միջոցները պետք է ընդունվեին Եվրոպական խորհրդարանի և ԵՄ խորհրդի կողմից։ Նախատեսվում էր նաև փորձագիտական աջակցություն՝ արտադրողներին եվրոպական չափանիշներին համապատասխանելու և արտահանման կարողությունները զարգացնելու համար։

Սա կարևոր տարբերություն է․ մաքսատուրքերի նվազեցման առաջարկը ապրանքը գնելու երաշխիք չէ։ Նույն կերպ, արտահանման դժվարությունը կամ գնորդի բացակայությունը ինքնին չի նշանակում, որ ԵՄ-ն քաղաքական որոշմամբ հրաժարվել է հայկական արտադրանքից։

Ո՞ր իրական խնդրի վրա էր կառուցվել կեղծ լուրը

Այս տարվա մայիսի 30-ից Ռուսաստանը ժամանակավոր սահմանափակումներ էր կիրառել Հայաստանից թարմ լոլիկի, վարունգի, պղպեղի և այլ բանջարեղենի ներմուծման նկատմամբ։ Ռուսական վերահսկող մարմինը որոշումը բացատրել էր արձանագրված խախտումներով։ Հուլիսին Հայաստանում գյուղացիները դժգոհում էին լոլիկի մթերման խնդիրներից։

Այս իրական դժվարությունների ֆոնին տարածվեց այլ հասցեատիրոջ մասին կեղծ պատմություն՝ «Եվրոպան հրաժարվել է հայկական լոլիկից»։

Ինչպե՞ս էր տարածվում պնդումը

CivilNetCheck-ի և Atlantic Council-ի DFRLab-ի՝ սեպտեմբերի 30-ին հրապարակված համատեղ հետաքննության համաձայն՝ https://dfrlab.org/2026/09/29/russia-banned-armenian-tomatoes-a-fake-politico-story-blamed-europe/կեղծ պատմությունը 29 ժամում տարածվել էր 18 լեզվով։ Հետազոտողները վերլուծել էին հուլիսի 22–31-ը Telegram-ում, X-ում, Facebook-ում և VK-ում հրապարակված ավելի քան 380 գրառում։

Նյութերին կցվել էր նաև Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենի փոփոխված լուսանկար՝ լոլիկ նետելու տեսարանով։ Հետաքննությունը ցույց է տվել, որ դրա հիմքում նրա՝ 2024 թվականի եվրոպական ընտրություններում քվեարկելու իրական լուսանկարն էր։

Հետազոտողների գնահատմամբ՝ նույն տեքստերի կրկնությունը, արագ բազմալեզու տարածումն ու ավտոմատ վերահրապարակման նշանները վկայում էին համակարգված ուժեղացման մասին։

Ո՞րն է մանիպուլյացիայի մեխանիզմը

Այս դեպքում համադրվել են երեք գործիքներ՝ իրական տնտեսական դժվարություն, հեղինակավոր աղբյուրին կեղծ հղում և հուզական ազդեցություն ունեցող փոփոխված պատկեր։

Մեր վերլուծությամբ՝ դրանց համադրությունը ընթերցողին ուղղորդում է արտադրանքի իրացման կոնկրետ խնդրից դեպի արտաքին քաղաքականության մասին ընդհանրացված դատողություն։ Սակայն քաղաքական մեկնաբանությունը չի փոխարինում առևտրային որոշման, ներմուծման արգելքի կամ գնման պայմանագրի մասին ապացույցին։

Եզրակացություն

Politico-ին վերագրված՝ ԵՄ-ի կողմից հայկական լոլիկից հրաժարվելու տեղեկությունը փաստերի ստուգմամբ գնահատվել է որպես կեղծ։

Այս դեպքը չի նշանակում, որ հայկական արտադրողների խնդիրները մտացածին են կամ եվրոպական շուկա մուտք գործելը հեշտ է։ Այն ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող են իրական տնտեսական դժվարությունները օգտագործվել կեղծ քաղաքական պատմություն կառուցելու համար։

Հայկական ապրանքների մասին նման հրապարակումներ ստուգելիս անհրաժեշտ է պարզել՝ ո՞ր ապրանքի, ո՞ր շուկայի, ո՞ր ժամանակահատվածի և ո՞ր պաշտոնական որոշման մասին է խոսքը։ Մեկ խմբաքանակի մերժումը, ժամանակավոր սահմանափակումը և ամբողջ շուկայի փակումը տարբեր իրավիճակներ են, որոնք չեն կարող ներկայացվել որպես նույն փաստ։

ISHR Հայաստան թիմ

նյութը պատրաստվել է Ապատեղեկատվության հոսքերի մոնիթորինգ նախագծի շրջանակներում

#CivilSocietyCooperation #ishrarmenia #ishrfactheck

Ծրագիրն իրականացվում է Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության Արտաքին գործերի նախարարության ֆինանսական աջակցությամբ