Նիկոլ Փաշինյանին շնորհվել է Հեսսենի խաղաղության մրցանակը․ խաղաղությունն ու ժողովրդավարությունը՝ որպես Հայաստանի ռազմավարական ընտրություն

2026 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Գերմանիայի Վիսբադեն քաղաքում՝ Հեսսենի երկրամասի խորհրդարանում, Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին հանձնվեց 2025 թվականի Հեսսենի խաղաղության մրցանակը։

Հանդիսավոր արարողությանը ներկա էին նաև Մարդու իրավունքների միջազգային հանրության՝ ISHR/IGFM միջազգային ցանցի ներկայացուցիչները՝ Միջազգային խորհրդի նախագահ, պրոֆեսոր դոկտոր Թոմաս Փոլ Շիրմախերը, գլխավոր քարտուղար Մաթիաս Կ. Բյոնինգը, Գերմանական բաժանմունքի վարչության խոսնակ Վալերիո Կրյուգերը, միջազգային կազմակերպության՝ Արևելյան Եվրոպայի և Ասիայի երկրների  ծրագրերի համակարգող դոկտոր Կարմեն Կրուշ-Գրյունը,  ցանցի այլ գործընկերներ։

 Լուսանկարում՝ Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և 
Մարդու իրավունքների միջազգային հանրության՝ Արևելյան Եվրոպայի և Ասիայի երկրների
 նախագծերի համակարգող դոկտոր Կարմեն Կրուշ-Գրյունը։

Նրանց ներկայությունը կարևոր էր նաև Մարդու իրավունքների միջազգային հանրության Հայաստանի բաժանմունքի համար՝ ընդգծելով, որ Հայաստանի ժողովրդավարական զարգացումը, խաղաղության օրակարգը և տարածաշրջանային կայունությանն ուղղված ջանքերը կարևոր են նաև միջազգային քաղաքացիական հասարակության համար։

Խաղաղության մրցանակ՝ բարդ ժամանակներում կայացրած ընտրության համար

Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ելույթը Հեսսենի
 խաղաղության մրցանակի հանձնման հանդիսավոր արարողության ժամանակ՝ 
Հեսսենի երկրամասի խորհրդարանում։

Հեսսենի խաղաղության մրցանակը հիմնադրվել է Հեսսենի նախկին վարչապետ Ալբերտ Օսվալդի և նրա ընտանիքի նախաձեռնությամբ։ Այն շնորհվում է խաղաղությանը, ժողովուրդների միջև փոխըմբռնմանը և հակամարտությունների ոչ բռնի կարգավորմանը նշանակալի ներդրում ունեցած անձանց։

Նիկոլ Փաշինյանին մրցանակը շնորհվել է 2018 թվականի ոչ բռնի թավշյա հեղափոխության ընթացքում ունեցած դերակատարության, Հայաստանում ժողովրդավարական ընտրությունների ճանապարհ բացելու, ինչպես նաև երկիրը խաղաղությանն ու եվրոպական ժողովրդավարական արժեքներին միտված ուղղությամբ առաջնորդելու համար։ 25 հազար եվրո արժողությամբ մրցանակը հանձնվել է Հեսսենի երկրամասի խորհրդարանի նախագահ Աստրիդ Վալմանի մասնակցությամբ։ Հեսսենի խաղաղության մրցանակի մասին

Այս գնահատանքը հատկապես նշանակալի է Հայաստանի և ամբողջ տարածաշրջանի համար բարդ ժամանակաշրջանում։ Տասնամյակներ տևած հակամարտությունից, պատերազմներից, մարդկային կորուստներից և խորացած անվստահությունից հետո խաղաղության ուղու ընտրությունը պահանջում է քաղաքական կամք և մեծ պատասխանատվություն։

Խաղաղությունը միայն պատերազմի բացակայությունը չէ։ Այն ենթադրում է անվտանգություն, մարդու իրավունքների պաշտպանություն, ժողովրդավարական հաստատությունների կայացում, խոսքի ազատություն, հասարակության մասնակցություն և հարևան ժողովուրդների միջև վստահության աստիճանական վերականգնում։ Այս իմաստով Հեսսենի խաղաղության մրցանակը նաև Հայաստանի խաղաղության օրակարգի միջազգային գնահատում և այն շարունակելու կոչ է։

Ոչ բռնի հեղափոխությունից՝ ժողովրդավարական վերափոխում

2018 թվականի թավշյա հեղափոխությունը Հայաստանի նորագույն պատմության կարևորագույն իրադարձություններից էր։ Իշխանության փոփոխությունը տեղի ունեցավ հանրային լայն մասնակցությամբ և առանց բռնության՝ աշխարհին ներկայացնելով քաղաքական փոփոխությունների խաղաղ ճանապարհի հայկական օրինակը։

Հեղափոխությունը փոխեց ոչ միայն իշխանության ձևավորման գործընթացը, այլև քաղաքացիների պատկերացումը սեփական դերի և պատասխանատվության մասին։ Ազատ ընտրությունները, հանրային վերահսկողությունը, քաղաքացիական նախաձեռնությունների ակտիվացումը և խոսքի ազատության ընդլայնումը դարձան Հայաստանի ժողովրդավարական վերափոխման կարևոր բաղադրիչներ։

Այդ ճանապարհը, անշուշտ, ավարտված չէ։ Ժողովրդավարությունը մեկ իրադարձություն կամ մեկ ընտրություն չէ, այլ ամենօրյա աշխատանք՝ ուղղված պետական հաստատությունների ամրապնդմանը, օրենքի գերակայությանը, մարդու իրավունքների պաշտպանությանը և հասարակության վստահության պահպանմանը։ Հեսսենի խաղաղության մրցանակը գնահատանք է Հայաստանի ընտրած ուղու համար, միաժամանակ՝ այն շարունակելու և խորացնելու պատասխանատվություն։

Ժողովրդավարության նոր մարտահրավերը՝ ապատեղեկատվությունն ու FIMI-ն

Այսօր ժողովրդավարական համակարգերին սպառնացող վտանգները հաճախ ներթափանցում են տեղեկատվական դաշտ՝ կեղծ լուրերի, մանիպուլյատիվ մեկնաբանությունների, համակարգված քարոզչության և հասարակությունը պառակտող նարատիվների միջոցով։

Հայաստանի դեպքում հատկապես տեսանելի են ռուսական ապատեղեկատվական հոսքերը և օտարերկրյա տեղեկատվական մանիպուլյացիայի ու միջամտության՝ FIMI-ի մեխանիզմները։ Դրանք կարող են ուղղված լինել պետական հաստատությունների նկատմամբ վստահության թուլացմանը, Հայաստանի արտաքին քաղաքական ընտրության խեղաթյուրմանը, եվրոպական գործընկերների նկատմամբ անվստահության ձևավորմանը և խաղաղության գործընթացի վարկաբեկմանը։

Նման միջամտությունները շահարկում են մարդկանց իրական վախերը, պատերազմի ցավն ու անվտանգության խնդիրները։ Իսկ երբ ապատեղեկատվությունը ներկայացվում է որպես լրագրություն կամ «այլընտրանքային կարծիք», այն ճանաչելն ու տարբերակելը շատ ավելի դժվար է դառնում։ Հետևաբար, ժողովրդավարության պաշտպանությունն այսօր անհնար է պատկերացնել առանց տեղեկատվական միջավայրի պաշտպանության։

ISHR Armenia-ի աշխատանքը՝ հանուն տեղեկացված և դիմակայուն հասարակության

Մարդու իրավունքների միջազգային հանրության Հայաստանի բաժանմունքը տարիներ շարունակ աշխատում է մարդու իրավունքների պաշտպանության, ժողովրդավարական արժեքների ամրապնդման, լրագրողների և երիտասարդների վերապատրաստման ու հանրային իրազեկման ուղղությամբ։

Այս աշխատանքի կարևոր ուղղություններից են դարձել ապատեղեկատվության հոսքերի մշտադիտարկումը, փաստերի ստուգումը և մեդիագրագիտության բարձրացումը։

«Ապատեղեկատվության հոսքերի մոնիթորինգ» ծրագրի շրջանակում կազմակերպությունը դիտարկում է տեղական և միջազգային լրատվամիջոցներն ու սոցիալական հարթակները, պատրաստում փաստերի ստուգման նյութեր, վերլուծություններ և կարճ բացատրական տեսանյութեր։ Երևանում և Հայաստանի տարբեր համայնքներում անցկացվող սեմինարներն օգնում են մասնակիցներին տարբերակել փաստը կարծիքից, իրական տեղեկությունը՝ մանիպուլյացիայից, իսկ լրագրությունը՝ քարոզչությունից։

Այս աշխատանքը հատկապես կարևոր է խաղաղության գործընթացի համատեքստում։ Խաղաղություն կառուցելու համար անհրաժեշտ է տեղեկացված և դիմակայուն հասարակություն, որը որոշումներ է կայացնում ստուգված տեղեկությունների, ոչ թե վախի, կեղծ լուրերի կամ արտաքին քարոզչական ազդեցության հիման վրա։

Միջազգային համագործակցության նշանակությունը

ISHR/IGFM միջազգային ցանցը միավորում է մարդու իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվող ազգային բաժանմունքների, փորձագետների և քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների աշխարհի բազմաթիվ երկրներից։ Ցանցի գործունեության հիմքում մարդու արժանապատվության, ազատության, ժողովրդավարության և համերաշխության սկզբունքներն են։

Հայաստանի բաժանմունքի և գերմանացի գործընկերների բազմամյա համագործակցությունը հնարավորություն է տալիս իրականացնել համատեղ ծրագրեր, փոխանակել փորձը, վերապատրաստել լրագրողների ու իրավապաշտպանների, մշտադիտարկել ժողովրդավարական գործընթացները և միջազգային հարթակներում բարձրաձայնել Հայաստանի համար կարևոր խնդիրները։

Հեսսենի խաղաղության մրցանակի հանձնման արարողությանը ISHR/IGFM միջազգային ցանցի ներկայացուցիչների մասնակցությունը ևս մեկ անգամ ընդգծեց այդ համագործակցության կարևորությունը։

Այսօր, երբ խաղաղությունն ու ժողովրդավարությունը ենթարկվում են ոչ միայն ռազմական, այլև տեղեկատվական հարձակումների, միջազգային գործընկերությունն առավել քան անհրաժեշտ է։ Մեր ընդհանուր խնդիրն է պաշտպանել այնպիսի հասարակական և տեղեկատվական միջավայր, որտեղ մարդն ազատ է իր ընտրության մեջ, հասանելիություն ունի ստուգված տեղեկությանը և կարող է գիտակցաբար մասնակցել իր երկրի ժողովրդավարական զարգացմանը։

Հեսսենի խաղաղության մրցանակը կարևոր գնահատական է Հայաստանի անցած ճանապարհին։ Սակայն խաղաղությունը վերջնական ձեռքբերում չէ․ այն ամեն օր պաշտպանելու, ամրապնդելու և իրական բովանդակությամբ լցնելու կարիք ունի։

Բելա Շիքարյան ՄԻՄՀ ISHR  Հայաստան ՀԿ նախագահ