«Ապատեղեկատվության հոսքերի մոնիթորինգ» ծրագրի շրջանակներում իրականացվեց հերթական մարզային սեմինարը Շիրակի մարզի Կրաշեն գյուղում։ Սեմինարը կազմակերպվել էր գյուղում գործող «Արդյունավետ կառավարում և համայնքային զարգացում» ՀԿ-ի կողմից, մասնավորապես կազմակերպության նախագահ Հռիփսիմե Պետրոսյանի նախաձեռնությամբ և անմիջական աջակցությամբ։
Հանդիպմանը մասնակցում էին համայնքի բնակիչները՝ ամենաերիտասարդներից մինչև ամենատարեցները։ Սա առանձնահատուկ կարևորություն էր հաղորդում միջոցառմանը, քանի որ այն վերածվել էր ոչ միայն կրթական հանդիպման, այլև համայնքային երկխոսության հարթակի, որտեղ տարբեր սերունդներ միասին քննարկում էին ժամանակակից տեղեկատվական միջավայրի մարտահրավերները։
Կրաշեն՝ փոքր, բայց ինքնատիպ համայնք
Կրաշենը Շիրակի մարզի փոքր և յուրահատուկ գյուղերից է, որի բնակչությունը կազմում է ընդամենը 172 մարդ։ Գյուղը գտնվում է լեռնային բնության գրկում՝ շրջապատված բարձունքներով և բաց հորիզոններով, որոնք նրան հաղորդում են առանձնահատուկ խաղաղություն և մեկուսացվածության զգացողություն։
Համայնքը հայտնի է իր պատմական և մշակութային ժառանգությամբ, ավանդական կենցաղով, գյուղատնտեսական զբաղվածությամբ և սերնդեսերունդ փոխանցվող սովորույթներով։ Այստեղ մարդկանց առօրյան հիմնականում կապված է հողի, ընտանիքի և համայնքային կյանքի հետ, իսկ տեղեկատվական հոսքերի հասանելիությունը հաճախ սահմանափակ է՝ հատկապես բազմակարծիք և ստուգված տեղեկատվության տեսանկյունից։
Հենց այս հանգամանքն է դարձնում մեդիագրագիտության և ապատեղեկատվության դեմ պայքարի թեման առավել արդիական նման փոքր համայնքների համար։
Ինչու էր թեման կարևոր Կրաշենի համար
Փոքր բնակավայրերում տեղեկատվությունը հաճախ տարածվում է ոչ միայն լրատվամիջոցների, այլև բանավոր հաղորդակցության, սոցիալական ցանցերում շրջանառվող հրապարակումների և չստուգված աղբյուրների միջոցով։ Երբ այլընտրանքային և վստահելի տեղեկատվական միջոցները սահմանափակ են, կեղծ կամ մանիպուլյատիվ տեղեկությունները կարող են արագ ձևավորել մարդկանց կարծիքները, ազդել որոշումների վրա և ստեղծել անհարկի լարվածություն։
Սեմինարի ընթացքում մասնակիցները քննարկեցին, թե ինչպես են ապատեղեկատվական հոսքերը ներթափանցում առօրյա կյանք, ինչու են մարդիկ հաճախ հավատում կեղծ տեղեկություններին և ինչպիսի ազդեցություն կարող են ունենալ դրանք համայնքային հարաբերությունների, սոցիալական վստահության և նույնիսկ անվտանգության զգացողության վրա։
Բնակիչները նշեցին, որ իրենց առօրյան հաճախ հոգսաշատ և միապաղաղ է, և տեղեկատվությունը դառնում է արտաքին աշխարհի հետ կապի կարևոր միջոց։ Այդ պատճառով հատկապես կարևոր է կարողանալ տարբերակել փաստը՝ մեկնաբանությունից, իսկ ճշգրիտ տեղեկատվությունը՝ մանիպուլյացիայից։
Սեմինարի հիմնական թեմաները
Հանդիպման ընթացքում ներկայացվեցին հետևյալ կարևոր ուղղությունները․
- Ապատեղեկատվության տեսակները՝ misinformation, disinformation և malinformation,
- Մանիպուլյացիաների մեխանիզմները,
- Կեղծ խոսույթների ձևավորման եղանակները,
- Զգացմունքների վրա ազդելու տեխնիկաները,
- Սոցիալական ցանցերում տարածվող կեղծ լուրերի առանձնահատկությունները,
- Լուսանկարների և տեսանյութերի միջոցով մոլորեցման օրինակներ,
- Տեղեկատվության ստուգման պարզ գործիքներ և մեթոդներ։
Մասնակիցներին ներկայացվեցին իրական և առօրյային մոտ օրինակներ, որոնք օգնեցին ավելի հեշտ հասկանալ, թե ինչպես կարող են նույն տեղեկատվությունը ներկայացնել տարբեր ձևերով՝ մարդկանց վրա տարբեր ազդեցություն թողնելու նպատակով։
Սերունդների մասնակցությունը՝ որպես հաջողության կարևոր պայման
Սեմինարի ամենաարժեքավոր առանձնահատկություններից մեկը տարբեր սերունդների համատեղ մասնակցությունն էր։ Երիտասարդները ավելի ակտիվ էին թվային միջավայրի և սոցիալական ցանցերի թեմաներում, մինչդեռ ավագ սերնդի ներկայացուցիչները կիսվում էին իրենց փորձով՝ պատմելով, թե ինչպես են նախկինում տեղեկությունները ստուգել անձնական շփումների և վստահելի մարդկանց միջոցով։
Այս փոխանակումը ստեղծեց ջերմ և վստահելի մթնոլորտ, որտեղ յուրաքանչյուր մասնակից զգում էր, որ իր փորձն ու կարծիքը կարևոր են։
Համայնքային ազդեցությունը
Նման նախաձեռնությունները հատկապես կարևոր են այն համայնքների համար, որոնք գտնվում են աշխարհագրական և տեղեկատվական որոշակի մեկուսացման պայմաններում։ Մեդիագրագիտությունը այստեղ դառնում է ոչ միայն տեղեկատվական հմտություն, այլև համայնքային դիմակայունության գործիք։
Սեմինարի ավարտին մասնակիցները փաստեցին, որ այժմ ավելի ուշադիր են վերաբերվելու սոցիալական ցանցերում հանդիպող տեղեկություններին, փորձելու են ստուգել աղբյուրները և քննարկել ստացված տեղեկատվությունը ընտանիքի անդամների ու հարևանների հետ՝ նախքան այն տարածելը։
Շնորհակալություն գործընկերներին
Ծրագրի թիմը իր խորին շնորհակալությունն է հայտնում «Արդյունավետ կառավարում և համայնքային զարգացում» ՀԿ-ին և կազմակերպության նախագահ Հռիփսիմե Պետրոսյանին՝ համայնքում նման կարևոր հանդիպում կազմակերպելու, բնակիչներին համախմբելու և մեդիագրագիտության տարածմանը նպաստելու համար։
Կրաշենում իրականացված սեմինարը ևս մեկ անգամ ցույց տվեց, որ ապատեղեկատվության դեմ պայքարը պետք է հասնի ոչ միայն մեծ քաղաքներին, այլև ամենափոքր գյուղերին, որտեղ յուրաքանչյուր տեղեկություն կարող է մեծ ազդեցություն ունենալ մարդկանց առօրյա կյանքի, փոխադարձ վստահության և համայնքային համերաշխության վրա։
«Ապատեղեկատվության հոսքերի մոնիթորինգ» ծրագիրը շարունակելու է մարզային հանդիպումները՝ նպաստելով Հայաստանի համայնքներում տեղեկատվական գրագիտության, քննադատական մտածողության և պատասխանատու տեղեկատվական վարքագծի ձևավորմանը։
Անի Սուքիասյան
Նյութը պատրաստվել է Ապատեղեկատվության հոսքերի մոնիթորինգ նախագծի շրջանակներում
#CivilSocietyCooperation #ishrarmenia #ishrfactheck
Ծրագիրն իրականացվում է Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության Արտաքին գործերի նախարարության ֆինանսական աջակցությամբ
